36 san
Hormonal pozğunluqlar
PKOS (poliendokrin metabolik yumurtalıq sindromu) və hirsutizm
Qısa cavab
Polikistik over sindromu (PKOS) qadınlarda sonsuzluğa səbəb olan əsas hormonal problemlərdən biridir. Son zamanlar adı dəyişdirilib: yeni adı poliendokrin metabolik yumurtalıq sindromu (PMOS)-dur (video). Diaqnoz üçün üç haldan ikisi kifayətdir: androgen (kişi hormonu) artıqlığı, yumurtalıqlarda çoxlu kista və ovulyasiya pozğunluğu. Müalicənin məqsədi təkcə sonsuzluğu aradan qaldırmaq deyil. Həm də gələcək ürək-damar riskinin və 2-ci tip diabet kimi metabolik xəstəliklərin qarşısını almaq lazımdır (video).
Ümumi məlumat
- Əlamətlər (səbəbə görə):
- Androgen artıqlığı: hirsutizm (tüklənmə), akne, bədənin çox yağlanması, alın nahiyəsində kişi tipli saç tökülməsi (alopesiya).
- Yumurtalıq kistaları: çox vaxt USM ilə tapılır və klinik əlamət vermir.
- Ovulyasiya pozğunluğu: aybaşının 3 həftədən az və ya 5 həftədən çox fasilə ilə gəlməsi; qanamanın 3–7 gündən uzun və ya qısa olması; uzun müddət aybaşının olmaması.
- Dəri əlamətləri. Dəridə sızanaq, qaralma və qadınlarda tüklənmənin artması çox vaxt endokrin səbəblərlə bağlı olur. Bunlardan biri varsa, endokrinoloji testlərdən keçmək tövsiyə olunur. Bu əlamətlər çox vaxt PMOS-dan qaynaqlanır (video).
- Diaqnoz. Şikayətlər, laborator və instrumental müayinələr əsasında qoyulur. Böyrəküstü vəzin, tiroidin və digər endokrin vəzlərin xəstəliklərindən, həmçinin piylənmədən fərqləndirmək lazımdır. Ona görə diaqnozu endokrinoloq müəyyən etməlidir. Həkimin qeydi: «Müayinə və müalicəsi çox şaxəlidir. Diaqnostikasında kollektiv qərar vermək ən doğrusudur.»
- Müalicə. Səbəbə uyğun olaraq kontraseptivlər, antiandrogen dərmanlar və insulin həssaslığını artıran preparatlar istifadə olunur. Artıq çəkili pasientlərdə çəki atmağın özü PKOS müalicəsində böyük ölçüdə effektivdir. «Müalicəsində tək dərmanlar yox, sağlam həyat tərzi də çox böyük rol oynayır.»
- Hirsutizm (qadınlarda kişi tipli tüklənmə).
- Normada tük olmayan yerlərdə (üz, sinə, qalça, kürək və s.) tükün çox çıxması və qalınlaşmasıdır. Bu nahiyələr androgenlərin təsiri altındadır.
- Sadəcə kosmetik problem deyil: əksər hallarda androgen artıqlığı ilə gedən hormonal pozğunluqdur.
- Səbəbləri: PKOS, insulin müqaviməti, anadangəlmə adrenal hiperplaziya, yumurtalıq və böyrəküstü vəzi şişləri, hipotireoz, bəzi dərmanlar, idiopatik (səbəbi bilinməyən) hallar.
- Tüklənmə ilə yanaşı aybaşı gecikirsə və ya nizamsızdırsa, üzdə sızanaq çoxalıbsa, səs qalınlaşıbsa və ya saç tökülürsə, endokrinoloqa müraciət edin.
- Dəyərləndirmə: endokrinoloq modifikasiyalı Ferriman–Gallwey şkalasından istifadə edir. 8 və daha çox bal hirsutizm hesab olunur və müalicəyə başlanılır. Səthi tüklənməni hirsutizmlə qarışdırmaq olmaz.
- Lazer barədə: endokrinoloqa getmədən lazerə müraciət edənlərdə səbəb düzəlmədiyi üçün effekt olmur. «Tükləri daim almaq problemin kökünü həll etmir. Əvvəlcə səbəb tapılmalı, sonra müalicə və lazım olsa lazer və ya epilyasiya ilə estetik baxım aparılmalıdır.»
Həkimin praktikasında
üz tüklənməsi ilə müraciət edən pasientdə hormonal səbəb tapılıb və müalicəyə başlanılıb. Paylaşımdakı şəkil pasientin icazəsi ilə çəkilib. Həkim Labstyle Hospital-da «Endokrin sonsuzluq» mövzusunda məruzə edib.
Sual-cavab
PKOS-un adı niyə dəyişdi?
Son zamanlar polikistik over sindromunun adı dəyişdirilib: yeni adı poliendokrin metabolik yumurtalıq sindromu (PMOS)-dur. Ad xəstəliyin yalnız yumurtalıqla bağlı olmadığını, hormonal və metabolik sistemləri əhatə etdiyini göstərir (video).
PKOS-da müalicə yalnız hamilə qalmaq üçündür?
Xeyr. Müalicənin məqsədi həm də gələcək metabolik pozğunluqların və ürək-damar riskinin qarşısını almaqdır (video).
Üzdəki tükləri lazerlə aldırmaq kifayətdirmi?
Xeyr. Səbəb düzəlmədən effekt olmur. Əvvəlcə endokrin səbəb araşdırılmalı və müalicə olunmalıdır; lazer və epilyasiya bundan sonra estetik baxım kimi aparıla bilər.
Həkimin videoları
31 san