Xəstəliklər
Uşaq endokrinologiyası: boy, skelet yaşı və cinsi yetkinləşmə
Qısa cavab
Uşaqlarda boy qısalığı erkən müdaxilə ilə müalicə oluna bilər.
- 4 yaşdan böyük uşaqda illik boy artımı 4 sm-dən azdırsa, bu artıq siqnaldır.
- İllik artım 6 sm və daha çoxdursa, ciddi problem adətən olmur.
Uşağın sümük yaşı sol əl biləyinin rentgeni ilə təyin edilir və bioloji yaşla müqayisə olunur. Hormon analizləri isə yalnız şikayət olduqda yoxlanılmalıdır. Hər «anormal» rəqəmə görə hormonal dərman yazmaq düzgün deyil.
4 yaşdan böyük uşaqlar üçün.
Ümumi məlumat
- Boy artımının izlənməsi. Həkim pasienti adətən üç aylıq fasilələrlə izləyir. Üç ayda 1,5–2 sm artım varsa, narahatlığa əsas yoxdur. Hər yaşda boy artımının norması fərqlidir; 4 sm/il göstəricisi 4 yaşdan yuxarı uşaqlar üçün əsas götürülür. Valideyn çox vaxt problemi özü görür: uşağın boyu sinifdə ən balacalardandır və ya yaşıdlarından geri qalır.
- Skelet yaşı (sol əl biləyi rentgeni). Bu hallarda vacibdir:
- gecikmiş və ya erkən yetkinləşmə şübhəsi;
- boy inkişafının ləngiməsi;
- hormonal problemlərin diaqnozu (boy hormonu çatışmazlığı, erkən yetkinlik və s.).
Nəticə uşağın real yaşı və boy potensialı ilə müqayisə olunur. Həkimin vurğusu: «Hər bir halda rentgen həkim nəzarəti altında çəkilməli və dəyərləndirilməlidir.»
- Hormonal dərmanlarda ehtiyat. Uşaqları müayinə edərkən birbaşa analiz götürmək düzgün deyil: şikayət və ya narahatlıq olduqda yoxlanılmalıdır. Məsələn, 8 yaşlı uşaqda cinsi hormonlar aşağı çıxmalıdır və bu rəqəmlərə baxıb hormonal dərman yazmaq düzgün deyil. Lazımsız hormonal dərmanlar gələcəkdə sümüklərin böyümə zonalarını erkən bağlayıb boy qısalığı yarada bilər.
- Boy hormonu pozğunluqları. Çatışmazlıq və giqantizm haqqında → Akromegaliya və boy hormonu.
- Uşaqlarda tiroid düyünləri. Uşaqlarda, cinsiyyətindən asılı olmayaraq, tiroid düyünlərinə daha diqqətlə yanaşılmalıdır.
- Uşaqlarda piylənmə. Bəzi arıqlama iynələrinin (GLP-1 aqonistləri) 12 yaşdan yuxarı, BKİ yaşa görə 95-ci persentildən yüksək olan uşaqlarda istifadəsinə göstəriş var. Qərarı həkim verir (video).
Həkimin praktikasında
- Erkən cinsi inkişaf əlamətləri olan qız uşağında əl rentgeni ilə sümük yaşı təqribən 11 yaş kimi dəyərləndirilib, halbuki bioloji yaşı 9,4 idi. Uyğun müayinə və müalicə planlaşdırılıb.
- 2017-ci il təvəllüdlü (8 yaşlı) oğlan uşağında cinsi inkişaf yaşına uyğun olub. Analizlərə görə hormonal dərman yazılmayıb, valideynlərə məsləhət verilib, növbəti nəzarət planlaşdırılıb.
- OTX müsahibəsinə görə, Gəncəbasar bölgəsində uşaqlarda boy qısalığı həkimin ən çox rast gəldiyi problemlərdəndir.
Sual-cavab
Uşağımın hormon analizlərində normadan fərq var. Dərman lazımdır?
Hər rəqəm dərman demək deyil. Uşaqda hormonlar yalnız şikayət olduqda yoxlanılmalıdır. Yaşa uyğun nəticəyə baxıb hormonal dərman yazmaq düzgün deyil, çünki bu, gələcəkdə boy qısalığına səbəb ola bilər.
Əl rentgeni (skelet yaşı) nə vaxt lazımdır?
Boy artımı ləngidikdə, erkən və ya gecikmiş cinsi yetkinləşmə şübhəsində və boy hormonu pozğunluğu düşünüldükdə. Rentgeni həkim təyin etməli və dəyərləndirməlidir.