Xəstəliklər
Şəkərli diabet
Qısa cavab
Şəkərli diabet xroniki metabolik pozğunluqdur: insulin çatışmazlığı və ya insulinin təsirindəki defekt nəticəsində orqanizm karbohidrat, zülal və yağı kifayət qədər mənimsəyə bilmir. Diaqnoz aşağıdakı dörd meyardan biri ilə təsdiqlənir. Həkimin vurğusu: «Şəkər bir gün yox, hər gün nəzarətdə saxlanılan metabolik pozğunluqdur.»
Beynəlxalq (ADA) meyarları. Nəticəni həkiminizlə birlikdə dəyərləndirin.
Diaqnoz meyarları
Biri kifayətdir
| Test | Diabet |
|---|---|
| Ac qarına qan şəkəri (≥8 saat aclıq) | ≥126 mq/dl (7 mmol/l) |
| Günün istənilən vaxtı + diabet əlamətləri (çox su içmə, gecə sidiyə çıxma, ağız quruluğu və s.) | ≥200 mq/dl (11,1 mmol/l) |
| Şəkər yükləmə sınağı (OGTT), 2-ci saat | ≥200 mq/dl (11,1 mmol/l) |
| HbA1c | ≥6,5% (48 mmol/mol) |
Ümumi məlumat
- Növləri:
- 1-ci tip diabet — insulin çatışmazlığı;
- 2-ci tip diabet və ondan əvvəlki mərhələ — prediabet;
- hamiləlik diabeti.
Adı oxşasa da, şəkərsiz diabet (diabetes insipidus) başqa, hormonal mənşəli xəstəlikdir; bu hal üçün də endokrinoloqa müraciət edilir.
- Klassik əlamətlər:
- susuzluq, ağız quruluğu, çox su içmək;
- gecə tez-tez sidiyə getmək;
- arıqlama və ya səbəbsiz kökəlmə;
- dəri qaşınması, dəridə xroniki (çox vaxt göbələk) infeksiyalar;
- qəbizlik, yuxusuzluq.
- Klassik olmayan əlamətlər. Həkimin qeydi: «Şəkər hər zaman klassik şikayətlərlə başlamaya bilər.» Bu əlamətlər də şəkərdən xəbər verə bilər:
- yorğunluq, əzginlik, halsızlıq;
- gözlərdə zəiflik;
- dəri quruluğu, dəridə çatlar, yaraların sağalmaması;
- ağızda yaralar;
- qəbizlik, ürəkbulanma.
- Az tanınan əlamətlər (həkimin yazısından):
- Dəri dəyişiklikləri: akantoz nigrikans (boyun, qoltuqaltı və qasıqda tündləşmiş, qalınlaşmış dəri); necrobiosis lipoidica (əsasən ayaqlarda qəhvəyi-qırmızı, nazik və parlaq lövhələr); çox quru, qaşınan dəri.
- Ağız problemləri: daimi ağız quruluğu; gizli diş əti infeksiyaları; meyvə iyi verən nəfəs — xüsusilə diabetik ketoasidozda, təcili hal.
- Sinir və əzələ problemləri: qol və ayaqlarda iynələnmə və ya yanma hissi (diabetik neyropatiyanın erkən əlaməti); səhərlər barmaqların sərtliyi (diabetik əl sindromu); gözlərdə ani bulanıqlıq.
- Hiss dəyişiklikləri: qoxu və dad dəyişiklikləri — şirin və ya metal dadı.
- Davranış dəyişiklikləri: səbəbsiz əsəbilik, depressiya; səhərlər şiddətli baş ağrısı (gecə hipoqlikemiyası zamanı).
- Risk faktorları: genetik meyl (birinci dərəcəli qohumda — ana, ata, bacı, qardaşda diabet), hərəkətsizlik, artıq çəki, insulin müqaviməti.
- Ağırlaşmalar. Şəkər qısa müddətdə gözlə görünən dəyişiklik yaratmadığı üçün pasientdə yalançı rahatlıq yaradır. Uzun müddətdə ürək-damar, beyin, göz, ayaq, əl və böyrəklərdə ciddi fəsadlara gətirib çıxara bilər. Həkimin sözü ilə: «Bu günün yüksək rəqəmləri bəzən bir müddət sonra ağırlaşmalarla özünü büruzə verə bilər. Norma həmişə normadır.»
Həkimin praktikasında
müalicə yanaşması → Şəkərli diabetin müalicəsi və izlənməsi. Həkimin müşahidəsi: «Şəkər xəstəliyi, siz onu özünüzə yaxınlaşdırmadıqca nə təhlükəli, nə də dözülməzdir.»
Mövzular
- Prediabet və 2-ci tipAc qarına şəkər 100 mq/dl-dən yuxarıdırsa siqnaldır, 110-dan yuxarıdırsa endokrinoloqa müraciət edin. Prediabet, 2-ci tip diabet…
- 1-ci tip diabet1-ci tip diabetdə əsas müalicə insulindir: heç bir həb və ya sosial mediada reklam olunan preparat onu əvəz etmir. Endokrinoloq…
- HipoqlikemiyaHipoqlikemiya — şəkərin 70 mq/dl-dən aşağı düşməsi. Əlamətlər, ilk yardım (15–20 q şəkər), glukaqon. Çox aşağı şəkər yüksək…
- Diabetin ağırlaşmalarıDiabetik neyropatiyanın müalicəsində əsas şərt şəkərin stabil olmasıdır. Diabetik ayaq, metformin və B12, diabetdə hədəf təzyiq…